25 Ocak 2019 Cuma

Yayaya yol veren şoföre minnet duymak mı duymamak mı?


Geçenlerde sosyal medyada bir yorum dikkatimi çekti. Şöyle yazmıştı birisi:

“Karşıdan karşıya yaya olarak geçerken bana yol veren arabalara tuhaf bir minnet duyuyorum. Sanki bana iyilik yapıyorlarmış gibi hissediyorum”


Bu yorumu okuyunca “aynı ben!” dedim kendime kendime. Ve bu tuhaf durumu birileri ile paylaştığım  için az da olsa içim rahatladı. Sonrasında bu konu hakkında düşündüm biraz.
Hani kişisel gelişim kitaplarında hep yazar ya “Kendini sev, sen değerlisin… vs” Bizgiller familyasında ise durum tam tersi! Nasıl bir kural kazımışlarsa artık bilinçaltımıza çocukken; 

“Önce başkaları gelir, sonra sen!” mantığı işliyor bizde. Kesinlikle normal değiliz.

Mesela trafik özelinde bende durum tamamen böyleydi yakın zamana kadar. Yaya geçidinde karşıdan karşıya geçmeye çalışırken kırk yılın başı yol veren biri olduysa nasıl teşekkür ediyordum bir görseniz! Mutlaka gülümsüyordum, ya da nazikçe başımı yana eğerek minnet duygumu geçiriyordum karşı tarafa. Tamam kibarlık açısından iyi bir şey yapıyordum ama, sosyal medyanın moda tabiriyle bu yaptığım bir anlamda “Eziklik” olmuyor muydu? Hatta yeşil ışıkta bir tek ben geçiyorsam ezikliğim katlanıyordu ve “Ayıp oldu ya, bir tek benim için araçlar duruyor” diye düşünmeye bile vardırıyordum olayın boyutunu!



 Bu konudaki aydınlanmayı aslında ilk yurtdışı gezim olan Kharkov’da yaşadım. Boşuna dememişler “Çok gezen mi, çok okuyan mı bilir” diye! Bugüne kadar okuduğum hiçbir kitapta “Trafikte yayaya yol veren şoför iyilik yapmıyor, zaten bunu yapmak zorunda, sen rahat ol, minnet etme, teşekkür etmek zorunda hissetme kendini” gibi bir aydınlanma yaşamamıştım. Kharkov’da sokağa çıkınca direkt hissettim bu durumu.


Önceleri ise sanki bütün yollar arabalar için yapılmış da biz yayalar karşıdan karşıya geçerek onların haklarını çiğniyormuşuz gibi hissediyordum. Daha doğrusu bizim ülkemizdeki şoförlerin çoğu böyle hissettiriyor zaten gariban yayalara! Misal yaşlı bir kadın arabadan inmek için bir iki dakika yolu mu meşgul ediyor, hemen arkadan kornalar çalmaya başlıyor “Zarrt zarttt …” Sanki o yol sadece gençlere ve hatta genç şoförlere aitmiş gibi! Zira yayaya yeşil yanarken geçmek bile çok normal karşılanmıyor mu! Öyle ya “Kurallar çiğnemek için yazılmıştır” demiyor muyuz millet olarak!   Biraz yavaş yürüyen biri karşıdan karşıya geçerken “yeşil” söndüğü halde kişi yolun ortasında kalmaya görsün hele! Toplu linçe yakın bir taciz başlıyor o dakikada! Kornalar yetmezmiş gibi sabırsız arabalar o insanın dibine kadar gelerek resmen kabus dolu anlar yaşatıyor. Bilmem farkında mısınız, sıradan bir şey bu örneklediğim, özellikle de İstanbul’da! Araba kullanırken kendinizi hayal edin. Kurala uyan yayalara ne kadar tahammüllüsünüz? !  E-5’de karşıdan geçmeye çalışanları saymıyorum elbette. Hadi itiraf edin, kornaya basıyor musunuz sıkça?


Boğa’nın oradaki ışıklarda dakikalarca beklediğim için neredeyse iki günde bir otobüsü kaçırınca başka bir aydınlanma daha yaşadım geçenlerde. Yayalara yanan yeşil ışık ne kadar çok bekleniyor ve bu ışık ne  kısa sürüyor farkında mısınız!  “Bas-geç” diye koydukları sistem var ya, hani güya modernmiş gibi görünen! Bu sistemde nasıl bir adaletsizlik var yayaların aleyhine işleyen! Üşenmedim içimden saydım, butona bastıktan tam 120 saniye sonra yanıyor yeşil ışık! Yayasın ya, bekle köle der gibi; bütün arabalar tabakhaneye gidiyor ve hepsi de kokan üç harfli bir şey yetiştirmek zorundaymış gibi… Yağmurmuş, çamurmuş, yaya otobüsü kaçırıyormuş kimin umurunda ki! Arabaların  hakimiyetine  ses çıkaramayan zavallı yayaların hakkını kim savunuyor ki bu ülkede! Hangi partinin seçim vaatlerinde böyle bir madde gördük şimdiye kadar!!
Kharkov’da ilk gün fark etmiştim bizde yayanın nasıl ikinci sınıf muamelesi gördüğünü! Adamların en “yaya geçmez” sokak başlarında bile trafik lambaları var ve hepsi otomatik. Ve dikkat ettim; 60 saniye araçlara yanıyorsa en az 25 saniye yayalara yanıyor ışık. Ve bu şekilde döngü devam ediyor. Böylece yayalar dakikalarca beklemek zorunda kalmıyor. Üstelik tek bir yaya gördüklerinde bile metrelerce uzakta da olsa “zınk” diye duruyor arabalar. Tek bir yaya olmasa bile kırmızı yandığında bekliyorlar. Neden peki? Salak mı bu insanlar? Cevabı buldum;


YAYA DEMEK İNSAN DEMEK, YAYAYA YOL VERMEK DEMEK, İNSANA YOL VERMEK DEMEK! İNSANA YOL VERMEK İSE İNSANA SAYGI DEMEK. ARACI OLAN VE OLMAYAN EŞİT HAKLARA SAHİP! YANİ EŞİTLİK, YANİ İNSAN HAKLARI, YANİ ADALET KAVRAMLARI IŞIKLARIN ORANTILI YANMASINI DA BERABERİNDE GETİRİYOR!

Yurt dışına çıkan çok arkadaşımdan “yayaya saygı” hikayeleri duymuştum da bizzat yaşayınca bizdeki hoyratlığı, bizdeki zengin yoksul ayrımının derinliğini,  bizde “insana saygı” kavramının ne kadar lafta kaldığını ve ne kadar önemsenmediğini ayan beyan görmüş oldum. İçim “cız” etti ne yalan söyleyeyim. Şimdi  “Basit bir trafik ışığı sorununu nasıl da insan haklarına, adalete bağladın” diyeceksiniz biliyorum. Ama demeyin!

 Ona “Basit ayrıntı” buna “Amaan sende pireyi deve yapma”, öbürüne “Böyle gelmiş böyle gider” diye diye ne kadar geriliyoruz medeniyet basamaklarında farkında değil misinz!
Sonuç olarak trafik ışıkları konusunda insanlık için küçük, ama kendim için devrim niteliğindeki bu aydınlanmayı yaşadıktan sonra artık sadece ben geçiyor olsam dahi yayaya yeşil ışık yandığında  şoförlere minnet hissetmiyorum; bilakis göğsümü gere gere, hem de yavaş yavaş geçiyorum karşıya. Hoş medeniyet basamaklarının çok gerisinde olduğumuz için yine eski ritüellerim devam ediyor. Yani yaya geçidinde olsam bile yine hurra yola atlayamıyorum. Önce,  gelen arabanın şoförüyle göz göze gelmem lazım. Sonra da şoförle aramızdaki mesafeye göre ya el kol hareketleriyle, ya da  konuşarak “Dur da bir geçeyim!” iletişimi kurmak zorunda hissediyorum yine kendimi. Yayaya yeşil ışık yansa dahi tırsar, en azından kaş göz işaretiyle şoförün onayını alır öyle geçerim. Öyle ya, canımı sokakta bulmadım! Hele mavi dolmuş şoförlerine  düşman askerinden bile daha az güveniyorum.  

Ama artık bütün yollar arabalar için yapılmışçasına, sanki ben karşıdan karşıya geçerken onların hayatlarından “değerli dakikalarını” çalıyormuşçasına mahcup olmuyorum... “Yollar arabalar içindir, arabalar önemli şahsiyetler içindir, toplu taşıma  gariban halk içindir.” Özel arabasına binen özel insanlar tabii ki arabalarının  hız limitlerinin sınırlarını zorlama haklarına sahiptir” gibi gibi  ülkemizdeki yazılı olmayan kurallar değişmediği sürece, bu ritüellerim devam edecek ne yazık ki!

Velhasıl bu ve benzeri detayları düşündükçe, sadece boğazıma bir yumruk tıkanıyor ve sadece su içebiliyorum.

Sonra da kitaplara ve  tiyatrolara ve dahi filmlere kaçasım geliyor…

16 yorum :

  1. Öncelik yayadır...Yaya kendini ezik hissetmemeli...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ama işte teoride böyle; pratik gerçekten çook gerilerden geliyor...

      Sil
  2. Gelişmiş ülkelerde durum yazdığınız gibi. Sadece cadde değil ara sokakta olsanız bile araç sizin karşıya geçme niyetinizi "hissettiği" anda yavaşlayıp geçmenizi bekliyor. Bu bir kültür işte. Esas zor olan o ülkelerden bize gelen turistlerin bizim saygısız canavarlarla karşılaşınca yaşadıkları...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. İşte bu kültür olayının temeline inmek lazım. Onların okulları varsa bizim de var, onlar eğitimi varsa bizim de var. Ailedeki disiplin bizde daha sıkı hatta.
      Ama işte kafa başka yerlerde... Ahlakı, namusu, merhameti ve adaleti çok başka yerlere endekslediğimiz için medeni yaşama hiç ama hiç yaklaşamıyoruz...
      Su içelim, soğuk soğuk su içelim :(

      Sil
  3. Özlemişim bu harika yazılarını..
    basit gibi görünen bir toplumsal davranıştan harika bir değerlendirme çıkarmışsın.
    köle ruhlu insan psikolojisidir. senden güçlü ise önünde eğil, zayıfsa ez,aşağıla. eşitlik duygusu hiç yoktur kafasında. böyle insanların çoğunluk olduğu bir toplumda ne demokrasi olur, ne uygarlık olur tabiki.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim, ben de bu güzel yorumları özlemişim :)
      Hani modabi kitap var ya "ye, iç dua et" mi neyd adı. Devamı da şöyle bence:
      "Sorgulama, sus ve itaat et"
      Ne diyorduk, su içelim; evet soğuk soğuk su içelim :)

      Sil
  4. Öncelik yayaya aittir biliyorum ve pek çok kişi bunu uyguluyor.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Nedense bu insanlar bana hiç denk gelmiyor keşke herkes sizin gibi düşünse :)

      Sil
  5. Yurtdisinda yasayan biri olarak yazinizi cok begendigimi soylemeliyim. Turkiye de durum maalesef duzelecek gibi durmuyor ama araba kullanan birine tesekkur etmek de ezik degil kibar bir davranistir. Yasadigim ulkede de yayalara oncelik vermek mutlaka uyulmasi gereken onemli bir kuraldir ama burada neredeyse insanlarin yuzde doksani Duran araclara tesekkur mahiyetinde elini kaldiriyor ya da basiyla selamliyor. Ozellikle otobusten inerken insanlarin sofore tesekkur etmelerini de Ilk kez bu ulkede gordum. Dusundugunuz zaman sofor yolcuyu istedigi yerde indirmek zorunda ama onlar yine de tesekkur etme kulturunu devam ettirmekten Geri kalmiyorlar. Kisaca tesekkur etmek ozur dilemek bence olsa olsa kibarligin gostergesi olabilir. Sevgiler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bu güzel yorum için teşekkür ederim. "Eziklik " derken aslında kara mizah yaptım biraz da. Bilirsiniz, bizde nazik olmak, kibar olmak bazı durumlarda, özellikle son yıllarda "eziklik, özgüven eksikliği" gibi algılanır oldu. Medeniyetten gittikçe uzaklaşıyoruz maalesef. Keşke herkes birbirine teşekkür etse, insanlar birbirlerini tanımasalar bile sokakta birbirlerine "günaydın" deseler, gülümseseler...
      Sevgiler.

      Sil
  6. Belirttiğiniz husus detay gibi göründe de önemli aslında.Kaliteyi belirleyen detaylardır.Detaylara önem vermedikçe ne modern toplum ne de birey olmamız mümkün değil.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok güzel söylemişsiniz. Detayları düzeltmedikten sonra sağlıklı ve huzurlu bir toplum olmak çok zor.
      Sevgiler

      Sil
  7. Çok tanıdık geldi bu yazı bana :) Aynen Avrupa’da yola adım attığınız anda hepsi sakince duruyor ya, alıştıktan sonra burada ezilmeyelim diye korkmuştuk!
    Olması gereken yaya geçiyorsa durulmalı, yayanın da hızlı adımlarla geçmesi (bir de yaya tarafı var, acelesi olan yaya yol verildiğinde yavaşlayıp geçmiyor 😃).
    Saygı, her zaman saygı, gerisi kolay :)
    Tüm çözüm yeni nesilde!
    Olacak değil mi? Bence olacak :S

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ne güzel anlatmışsınız:) Saygı olması için eğitim şart, kültür şart... Yeni nesil için şimdiden yorum yapamıyorum, zira onlar tüketim toplumunuun bencil bireyleri.
      Ama yine de umut var elbette, yoksa nasıl yaşarız :)
      Sevgler

      Sil
  8. İlk yurtdışı deneyimim Fransa'ydı. Can ile kaldırımda durmuş ne yandan gideceğimize karar vermeye çalışırken bir baktım yolda aracın biri durmuş bekliyor. Işık yok, yaya geçidi yok, sadece duran bir çift var yolun kenarında ama yola bile bakmıyoruz o sırada . Yürü dedim Can'a yolun karşısında karar verelim bu adamcağız daha çok bekleyecek yoksa. Yayaya kırmızı bile yansa durup bekleyenini gördüm. Aslında inanılmaz seri ve hıxlı kullanıyorlar ama bir gün oturup kavşak izlemek istemiştim, ışık mışık yoktu ama herkes birbirine saygılı .

    Burada ise yol veren herkese elimle teşekkür etme babında selam veririm. Gençkızken herkes dururdu gerçi , yaşlandıkça ışıklara kaldık.

    Bizim lojmanın çıkışında trafik lambasının altında kocaman tabela yaptırmışlardı. Sana yeşil yansa bile yola bakmadan çıkma diye. Düşün artık ışıkların da halini.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bu çok basit trafikte yol verme olayından yola çıkarak onlarla aramızdaki davranış, kültür farkını anlamaya çalıştım ama gerçekten anlayamadım.

      Galiba coğrafya gerçekten de insanın kaderi...
      Ama işte biz de insanız, onlar da insan diye düşününce insan kötü oluyor, muhalif oluyor, eleştiren tarafında yer alıyor. Sonuç ise ortada..

      Sil